🌹🌹लक्षवेधी 🌹🌹

                      हिमालयीन पर्वतराजीत गिर्यारोहण करण्यासाठी देशभरातून आणि देशाबाहेरून कित्येक साहसी मोहिमा आयोजित केल्या जातात. गिर्यारोहण  मोहीम यशस्वी करण्यात सिंहाचा वाटा असतो तो धाडसी शेर्पांचा. त्यांचा जन्मच मुळी पर्वतराजीतला असतो. थंड आणि विरळ हवामान त्यांच्या सवयीचे असते. अवघड शिखरे चढणे, उतरणे त्यांना लीलया जमते. हिमालयीन शिखर मोहिमांत शेर्पा म्हणून सहभागी होऊन प्रामाणिकपणे सेवा करणे ही शेर्पा समाजाची उपजीविका असते.

                       अवघड शिखरांचे  मार्ग शोधणे(Route Opening), शिखर मार्गदर्शकाचे(Mountain Guide) काम, अवजड सामानाची ने-आण(Load Ferry)करणे, स्वयंपाकाची जबाबदारी(Cook), गिर्यारोहण मोहिमेत छोट्या मोठ्या मजुरीची(Labour work) कामे करणे, आणि या साऱ्याचा समन्वय साधण्याची जबाबदारी घेणे, ही मोहिमेच्या आयोजकांना आव्हान ठरणारी कामे असतात.

                       संपूर्ण शेर्पा समाज आपला अनुभव या सेवेसाठी वापरण्यात कमीपणा मानत नाही. आजवर जगात झालेल्या सर्व मोहिमांत शेर्पा समाजाचे योगदान वेळोवेळी महत्त्वाचे ठरले आहे व गिर्यारोहण क्षेत्रातल्या जुन्या जाणत्यांनी हे अनुभवले आहे. २९ मे १९५३ रोजी जगातील सर्वोच्च एव्हरेस्ट शिखर सर करणारे पहिले भारतीय स्वर्गीय तेनझिंग नॉर्गे हे शेर्पा समाजातीलच होते.

                      अशाच एका साहसी व सेवाभावी व्यक्तिमत्वाची ओळख तुम्हाला करून देत आहे.......

 

🌹सेवाभावी गिर्यारोहक : लाक्पा नोर्बु शेर्पा(नेपाळ)🌹

 

                       आज एव्हरेस्टवर आरोहण करणाऱ्या विविध मोहिमांना आपत्ती काळात सर्व प्रकारचे सहाय्य स्वयंस्फूर्तीने करणारे लाक्पा नोर्बु शेर्पा हे जगभरात प्रसिद्ध असे व्यक्तिमत्व आहे. १७,५०० फूट उंचीवर वसलेल्या एव्हरेस्ट बेस कॅम्प परिसरात २००३ पासून आपत्तीच्या घटनांप्रसंगी सेवा देणाऱ्या एच.आर.ए. (HIMALAYAN  RESCUE ASSOCIATION ) या सुप्रसिद्ध संस्थेचे लाक्पा नोर्बु शेर्पा सर्वोसर्वा आहेत.

                         एच.आर.ए. ही नेपाळमध्ये १९७३ साली स्थापन झालेली सेवाभावी संस्था आहे. लुआनो फ्रीअर याने या संस्थेच्या निर्मितीत पुढाकार घेतला होता. एव्हरेस्ट चढाईसाठी येणाऱ्या मोहीम सदस्यांना आपत्तीच्या काळात सहाय्य करणे हे एच.आर.ए.चे प्रमुख उद्दिष्ट असल्याने काठमांडूहून संस्थेचा कॅम्प एव्हरेस्ट बेस कॅम्प परिसरात हलविण्यात आला.

                         लाक्पा नोर्बु शेर्पा २००३ पासून एव्हरेस्ट बेस कॅम्पमध्ये मोहीम काळात कार्यरत असलेल्या एच.आर.ए.च्या क्लिनिकची धुरा अखंडितपणे सांभाळीत आहेत. या क्लिनिकमध्ये सेवा देणाऱ्या सगळ्या व्यक्ती स्वयंस्फूर्तीने काम करीत आहेत. दरवर्षी मार्चच्या मध्यावर इथे मदतकार्य सुरू होते. मे अखेरीस किंवा जूनच्या पहिल्या आठवड्यात ते संपते. या काळात जगभरातील सेवाभावी वृत्तीचे गिर्यारोहक, जे वैद्यकीय क्षेत्रात जाणकार आहेत, ते इथे येतात आणि दिवसरात्र कार्यरत राहतात. आपत्तीत  सापडलेल्यांचा शोध घेऊन त्यांना सुरक्षित ठिकाणी आणणे-नेणे व वैद्यकीय उपचार करणे(Search, Rescue and Relief) या प्रमुख जबाबदाऱ्या सांभाळतात.  सर्व प्रकारचे वैद्यकीय उपचार(अगदी ऑपरेशनसह) करण्यात तद्न्य असणारे हे धुरंदर प्रसंगी हेलिकॉप्टर चालविण्याचे कामही करतात ! दरवर्षी नवीन टीम इथे नियुक्त होत असते. लाक्पा मात्र दरवर्षी या टीममध्ये असतात.                    

                         लाक्पा नोर्बु शेर्पा यांचा जन्म नेपाळमधील नामचे बजार येथील सोलोखंबू पर्वतराजीत वसलेल्या खारीखोला खेड्यात झाला. घरच्या गरिबीमुळे त्यांना पुरेसे शिक्षण घेता आले नाही. वयाच्या तेराव्या वर्षापासून ते शेर्पा म्हणून काम करू लागले.

                         एव्हरेस्ट  पर्वतराजीमध्ये एखादी दुर्घटना घडली तर त्यात तद्न्य असे जीवरक्षक (बेस्ट रेस्क्युअर्स) मोजकेच आहेत. त्यांना ‘हेलिकॉप्टर लाँगलाईन रेस्क्युअर’ म्हटले जाते. लाक्पा त्यांपैकी एक ‘बेस्ट रेस्क्युअर’ आहेत.

                         अत्यंत अवघड ठिकाणी स्वतःला बांधलेल्या स्थितीत जाणे आणि हवेत दोरीसह तरंगत, भयाण वाऱ्याशी सामना करीत गंभीर रुग्ण अथवा मृत व्यक्तीला सुरक्षित बांधून हेलिकॉप्टरच्या मदतीने दुर्घटनेच्या ठिकाणाहून हलवून कॅम्पवर आणणे, ही सहजसोपी गोष्ट नव्हे. बेफाम वारा, शरीर गोठविणारी थंडी, भोवताली भयाण हिमनद्या आणि शिखरारंगा, या साऱ्या अडथळ्यांशी  सामना करीत कर्तव्य बजावायचे असते, तेही वेळ न दवडता ! कधी कधी हेलिकॉप्टर उभे करायलाही जागा नसते. अशा प्रसंगात मदत करणारा आणि ती घेणारा हे दोन्ही अतिशय कठीण अवस्थेत असतात. प्रत्येकाच्या जीवाला या ठिकाणी धोका असतो. अशा प्रसंगी शरीर व मन घट्ट करून काम करावे लागते. लाक्पा यांना यात ‘मास्टर रेस्क्युअर’ मानले जाते.  त्यांनी याचे खडतर प्रशिक्षण स्विझरलँडमध्ये पूर्ण केले आहे.

                         २०१२ मध्ये पुणे येथील गिरिप्रेमी संस्थेच्या एव्हरेस्ट व लुप्त्से गिर्यारोहण मोहिमेत २० जण सहभागी होते. त्या मोहिमेत भूषण हर्षे या प्रसिद्ध गिर्यारोहकाच्या डोक्यावर सुरक्षेचे हेल्मेट असूनही वरून आलेल्या एका दगडामुळे डोक्याला गंभीर जखम झाली. त्यावेळी लाक्पाने भूषणला ताबडतोब खाली बेस कॅम्पमध्ये जायच्या सूचना दिल्या. तेथे तातडीने उपचार करून लाक्पाने भूषणला वाचवले.                 

                         १८  एप्रिल २०१४ या  दिवशी एक मोठी दुर्घटना सोलो खंबू पर्वतराजीत घडली. आकाश स्वच्छ आणि निळेशार होते. असे चांगले वातावरण गिर्यारोहण मोहिमांना पुढे जाण्यासाठी सुरक्षित असते. त्या दिवशी पहाटे सगळे काही व्यवस्थित चालले होते. एवढ्यात अचानक कानठळ्या बसणारा मोठा आवाज एव्हरेस्ट बेस कॅम्पमध्ये दूरवरून ऐकू आला ! एव्हरेस्ट पर्वतराजीमध्ये हिमकडे कोसळण्याच्या घटना नेहेमी घडत असतात. तसे काही घडले असावे असे सर्वांना वाटले. पण त्यापेक्षा मोठी दुर्घटना घडली होती. वरच्या रुटवर चढाई करणारे जवळपास १६ शेर्पा  हिमप्रपातामुळे गडप झाले होते ! जखमींची संख्याही जास्त होती.  बेसकॅम्पवर एक हेलिकॉप्टर सज्ज होते. काठमांडु येथून आणखी दोन हेलिकॉप्टर्स तात्काळ मागविण्यात आली. ती आल्यावर खंबू आईसफॉल रुटवर शोध  तपास  सुरू  झाला.

                         एच.आर.ए. कडून या आपत्तीची माहिती मिळाल्यावर जवळपासच्या मोहिमांमधून ताबडतोब पन्नास शेर्पा जमा झाले. दिवसभर संपूर्ण सोलोखंबू पर्वतराजीत कानाकोपऱ्यात शोध मोहीम सुरू झाली. त्यानंतर जखमी व मृत शेर्पांना  एच.आर.ए.च्या क्लिनिकमध्ये आणले गेले. जे जखमी जास्त गंभीर होते, त्यांना काठमांडूच्या हॉस्पिटलमध्ये तातडीच्या उपचारासाठी पाठविण्यात आले.  इतर जखमी शेर्पाना इथल्या क्लिनिकमध्ये उपचार सुरू झाले.  हे सारे अनुभवी व तद्न्य शेर्पा होते. लाक्पा त्या सर्वांना पूर्वीपासून ओळखीत होता.

                         लाक्पाला या दुर्घटनेचा विलक्षण धक्का बसला होता. ज्या साथीदारांची एव्हरेस्ट आणि इतर मोहिमांवरून यशस्वी आरोहणानंत्तर भेट झाली होती, त्यांची मृत कलेवरे स्वतःच्या हातून लाक्पाने आणली होती. त्यांच्या रक्ताचे कपड्यांवर पडलेले डाग त्याला आणखी दु:खी करत होते. त्या दिवशी दिवसभर त्याने पाणी पण घेतले नाही की खाल्लेही नाही. त्याच अवस्थेत एच.आर.ए. च्या डोम टेन्टमध्ये लाक्पा डॉक्टरांना मदत करीत राहिला.      

                         नेपाळमध्ये २०१५ साली प्रलयंकारी भूकंप झाला होता. तेव्हा एव्हरेस्ट बेसकॅम्प परिसरात कित्येक आपत्तीग्रस्तांमध्ये लाक्पादेखील होते.  त्या वेळीदेखील त्यांनी स्वतःसह कित्येकांना मरणाच्या दारातून वाचवलेय.

                         २०१६ मध्ये अमाडब्लम या उत्तुंग हिमशिखर मोहिमेत घडलेल्या दुर्घटनेत मॉरीझियो फेलिनी या पायलटच्या मदतीने सर्वोत्तम सेवा करणाऱ्या लाक्पा शेर्पा यांनी जगण्याची काहीही आशा नसणाऱ्या मोहीम सदस्यांचे प्राण वाचवले.      

                         उवेली स्टेक हा जगप्रसिद्ध अल्पायन क्लाइंबर आणि लाक्पाचा जिवलग दोस्त. २०१७ मध्ये न्यूप्त्से शिखर मोहिमेदरम्यान उवेली २००० फूट खाली कोसळला व त्याचा मृत्यू झाला. वाईट गोष्ट म्हणजे त्याच्या मृत शरीराचा शोध  तपास करण्याची जबाबदारी लाक्पावरच आली. मोहिमेवर निघण्यापूर्वी आपल्या दोस्ताबरोबर बेस कॅम्पमध्ये मारलेल्या गप्पा आठवून, आपल्या अश्रूंना सावरत स्लीपिंग बॅगमध्ये उवेलीच्या कलेवराचे अवशेष त्याला आणावे लागले !

                          २०१७ मध्ये लाक्पाला मधुमेहाचे निदान झाले. पण त्याने हार मानली नाही. स्वतःच्या प्रकृतीची काळजी घेत आजही लाक्पा एच.आर.ए. कॅम्प क्लिनिकमध्ये इतरांसाठी सेवा करीत आहे. दरवर्षी येणारी अशी दुःखे अंगावर झेलत लाक्पा शेर्पा एच.आर.ए. मध्ये अथक सेवाकार्य करत आहे.

                          इंटरनॅशनल माऊंटन गाईड असोसिएशनची धुरा देखील त्याच्या खांद्यावर आहे. गिर्यारोहण मोहिमांचा सीजन संपल्यावर म्हणजे तीन महिन्यानी लाक्पा काठमांडूत जातो. त्याचे चहाचे छोटे हॉटेल तेथे आहे. एच.आर.ए. मुळे लाक्पाचे जगभरात मित्र झालेत. तो चार महिने फ्रान्समध्ये मित्रांकडे असतो.          

                          या धाडसी माणसाने अजुन एव्हरेस्ट सर केलेले नाही ! कोणी यावर विचारले तर लाक्पा उत्तर देतो, ‘एव्हरेस्ट चढायला जाणाऱ्या तरुणांकडे पहाताना मला प्रश्न पडायचा की हे सगळे का जातात त्या  शिखरावर ? का एवढ्या जीवघेण्या मोहिमेत भाग घेतात ?  ‘पण हे बहाद्दर जेव्हा एव्हरेस्ट सर करून विजयी मुद्रेने परत बेस कॅम्पवर येऊन मला भेटतात, तेव्हा मला माझ्या प्रश्नाचे उत्तर मिळते. इथली सेवा आज मला महत्वाची वाटली,  तरी एक ना एक दिवस मी एव्हरेस्ट सर करणार आहे ! 

                          अखंड उत्साह व ऊर्जेचा झरा असणारे मदतशील वृत्तीचे लाक्पा नोर्बु शेर्पा आजदेखील कार्यरत आहेत. एच.आर.ए. क्लिनिकला भेट देणाऱ्या प्रत्येकाचे स्वागत करायला ते सदैव सज्ज असतात.

                          मात्र त्यासाठी तुम्ही नेपाळ हिमालयात १७, ५०० फूट उंचीवरील एव्हरेस्ट बेस कॅम्पपर्यंत जायला हवेय.

 

                        🌻🌻🌻🌻🌻🌻🌻