🌹🌹भटकंती मनसोक्त🌹🌹

 

                      भ्रमण-भटकंती करताना आपल्या ग्रुपमध्ये तरुण मुली असल्या तर आकस्मिक परिस्थितीमध्ये किती दक्ष रहावे लागते आणि विचलित न होता परिस्थितीला कसे सामोरे जावे लागते, याचा अनुभव सातारा जिल्ह्यात एकदा कास पठार-वासोट्याची भटकंती करताना घेतलाय.

                      कायम आठवणीत राहिलेल्या या विशेष भटकंतीला आता पस्तीस वर्षे उलटून गेली आहेत. मात्र सभोवतालच्या परिस्थितीत फारसा बदल झालेला नाही. उलट सोशल मीडियाच्या अतिरेकाने ती अधिक धोकादायक बनली आहे.

                      त्यावेळी नेमके काय घडले हे सांगणारी ही भटकंती आहे……….

🌹कास, वासोटा, नागेश्वर आणि ती रात्र….🌹

                      सातारा आणि रत्नागिरी जिल्ह्यांच्या सीमेलगत असणारा शिवकालीन दुर्ग वासोटा हा गिर्यारोहकांना सतत खुणावत असतो. घनदाट जंगलांनी वेढलेली चढणीची वाट आणि जंगली स्वापदांच्या वावराची भिती बाळगत या किल्ल्यावर आरोहण करावे लागते. शिवाय, चढणीच्या वाटा सहजसाध्य नसल्याने चौफेर भटकंती करता येत नाही.

                     वासोटा किल्ल्याच्या पायथ्याजवळील भागात जाण्यासाठी बस तसेच इतर वाहनांची फारशी वर्दळ नाही. पुढे जलमार्गाची मदत घ्यावी लागते. यांमध्ये वेळ लागतो. या सर्व कारणांमुळे वासोटा किल्ल्यावर फारसे गिर्यारोहक जात नाहीत. सवड काढून आणि गिर्यारोहणाचा अनुभव गाठी ठेवून वासोटा पाहता येतो. आम्ही वासोटा पाहण्याचे मुख्य उद्दिष्ट ठेवून मुंबईतून सातजण बसने साताऱ्याला निघालो. पुण्यात एक सहकारी येऊन मिळाला.

                    दुसऱ्या दिवशी सकाळीच सातारा गाठले. प्रथम अजिंक्यतारा किल्ला पाहायला निघालो. वरपर्यंत गाडीरस्ता असलेला हा किल्ला शहरापासून लांब नाही. त्यामुळे तेथे लवकर पोहोचलो. वर दूरदर्शन प्रक्षेपण केंद्र आणि पोलीस चौकी आहे.

                     या किल्यावर आमचे पोलीसी खाक्यात स्वागत झाले ! एका खमक्या अधिकाऱ्याने आडवे तिडवे प्रश्न विचारून आम्ही गिर्यारोहक असल्याची खात्री करून घेतली. ‘इथे लफडी फार झाली आहेत. नको ती माणसे किल्ल्यावर येतात आणि आमचे काम वाढवतात. परवा एका मुलीला वरून खाली फेकून तिचा खून करण्यात आला…….’ हे ऐकल्यावर धक्काच बसला ! नंतर त्यांनी आमची माहिती लिहून घेतली व काही सूचना दिल्या. मग किल्ल्यावर फिरायची परवानगी मिळाली.

                     किल्ल्याचा परिसर जास्त मोठा नाही. त्यामुळे भटकंती करण्यास फार वेळ लागत नाही. किल्ल्यावर पेशव्यांच्या काळातील वाड्याचे अवशेष तेवढे आहेत. किल्ल्याचे मुख्य द्वार भव्य व भक्कम आहे. दोन्ही हातांनी जोर लावल्यावर मात्र थोडे हलते. त्यामध्ये एक छोटा दरवाजाही आहे. अजिंक्यतारा काही काळ औरंगजेबाच्या ताब्यात होता, या किल्ल्याला अझीमतारा असेही नाव आहे.

                     अजिंक्यतारा किल्ल्याची भटकंती पूर्ण झाल्यानंतर आम्ही खाली आलो. सज्जनगडावर जायचे होते. सज्जनगडाच्या प्रवेशद्वारापर्यंत चांगला रस्ता असल्याने बसेस व इतर वाहने जात येत असतात. त्यामुळे तेथेही पोहोचण्यास आम्हाला वेळ लागला नाही.

                     समर्थ रामदास स्वामींच्या वास्तव्य लाभलेला सज्जनगड उत्तम स्थितीत असून तेथे रामदास स्वामींची समाधी, मेंगलाई देवी, समर्थ स्थापित मारुती मंदिर, परळीचा बुरुज आणि रामघळ आहे. समर्थांनी हाताळलेल्या वस्तू (काठी, पादुका, रामाची मूर्ती, शेजघर इत्यादी) संग्रहित केल्या आहेत.

                     सज्जनगडावर भक्त निवास स्वरूपात मुक्कामाची व्यवस्थाही आहे. दैनंदिन पूजाविधी आणि उत्सव श्रीसमर्थ सेवासमिती गडावर श्रध्देने साजरे करते. साहजिकच वर्षभर येथे भाविक पर्यटकांची वर्दळ असते. श्रीरामदास स्वामींनी निर्मिलेले दासबोध, मनाचे श्लोक, इत्यादी वाड्मय-साहित्य देखील येथे उपलब्ध होते.

                     आम्ही सज्जनगड पाहून परळी गावाच्या बाजूने खाली उतरलो व बसने साताऱ्यात परत आलो. जानेवारी महिना असूनही सातारा परिसरात सायंकाळी पाऊस पडला ! वातावरणात त्यामुळे थंडावा आला.

                    आम्हाला वासोट्याच्या दिशेने जायचे होते. दिवस मावळतीला आल्यामुळे जवळच्या बामणोली कास गावात वस्ती करावी असे ठरवून आम्ही बस पकडली. ही बस कासणी गावापर्यंत होती. पुढे वाहन मिळेना. मग येथून जवळ असलेल्या कास जलाशयाच्या किनारी आलो. तेथे सरकारी डाक बंगला असून रहाण्याची सोय होईल, अशी माहिती आम्हाला मिळाली होती. रात्र झाली असल्याने मुक्काम आवश्यक होता.

                    हा जुना डाक बंगला म्हणजे तीन खोल्यांची साधी वास्तू होती. वरती कौले, खाली लाकडी पार्टीशन करून विभागलेल्या तीन खोल्या व बाहेर व्हरांडा होता. जवळ विस्तीर्ण जलाशयाचे पाणी असल्याने छान वाटत होते. मात्र सभोवताली काळोखे वातावरण, भरपूर मश्चर आणि विलक्षण शांतता असल्याने आमच्यात काहीशी उदासी आली. पण इलाज नव्हता. येथेच रात्र काढावी लागणार होती.

                    दिवसभराच्या पायपिटीमुळे सारे थकले होते. इथल्या व्यवस्थापक किंवा स्टाफला भेटून रीतसर परवानगी तर घ्यायला हवी, म्हणून आसपास शोध घेतला. कोणीच सापडेना ! मग त्या बंगल्याचा आम्ही ताबा घेतला व आमचे सर्व सामान आत ठेवले.

                    जवळची खादाडी काढली. बाहेर व्हरांड्यात मस्तपैकी खाणे झाल्यावर सगळे फ्रेश झाले. छान गप्पाटप्पा केल्या. मग काही वेळाने आत अंथरुणावर येऊन पडलो.

                    थोड्या वेळाने एक सरकारी जीप आली. त्यांनी दरवाजा ठोठावला. आमची चौकशी केली. त्यांना सारे समजाऊन सांगितले. खात्री पटल्यावर ते म्हणाले, ‘ठीक आहे. झोपा तुम्ही’.

                     ते निघुन गेल्यावर दहा मिनिटांनी एक रिक्षा आली. एक तरुण बाई, दोन नशेबाज माणसं व रिक्षा ड्रायव्हर त्यातून उतरले. त्यांनी दरवाजा ठोठावल्यावर आम्हाला धडकी भरली ! मुलीही घाबरल्या होत्या. त्यांना खुणेने गप्प राहण्याच्या सूचना करीत आम्ही चौघे उठलो. दरवाजा उघडला. एक नशेबाज माणूस इंग्लिशमध्ये आम्हाला ‘ तुम्ही कोण ? कुठले ?’ असे प्रश्न विचारू लागला. मात्र तो आक्षेपार्ह बोलत नव्हता. त्यांना एक रूम हवी होती.

                      दोन रूममध्ये आमचे सर्वजण होते. तिसरी रूम झटपट त्याला खाली करून दिली. नशीब, त्या रूमचा आणखी एक दरवाजा पलीकडच्या दिशेला होता. तो माणूस तिकडे गेल्यावर लगेच आम्ही त्या रूमला इकडच्या बाजूने कडी घातली.

                      ते गेल्यावर जरा हायसे वाटतेय, इतक्यात नशेबाज माणूस परत आला. त्याने दार ठोठावले. गावरान भाषेत आमची पुन्हा चौकशी करू लागला ! वर म्हणाला, ‘आज आम्ही इथे वसती करणार नाही. अर्ध्या तासाने निघुन जाऊ. तुम्ही जॉईन व्हा की आम्हाला. ड्रिंक घ्या की आमच्यासोबत…….’

                      संयम ठेवून त्याला समजावले तेव्हा तो गेला. मग दरवाजा व्यवस्थित लावून घेतला आणि गप्प पडून राहिलो. आमची अस्वस्थता वाढली होती. मुलींना टेन्शन होतेच, पण झोपेचे सोंग घेऊन त्या निशब्द झाल्या होत्या.

                     आमची परीक्षा अजून संपली नव्हती. या ठिकाणी आणखी एक टोळके आले. पुण्याहून स्कूटरने आलेला सात आठ जणांचा ग्रुप होता. ‘त्यांच्यापेक्षा’ ही माणसे बरी वाटली. पण यांनाही रूम हवी होती !

                      काय करायचे आता ? त्यांना म्हटले, ‘इथे खोल्या दोनच शिल्लक आहेत. एक आम्ही घेतलीय. त्याला जोडून दुसरी रूम आहे. पण मध्ये दरवाजा नाही. शिवाय आमच्या ग्रुपमध्ये मुली आहेत. तेव्हा आम्हाला माफ करा. थोड्या वेळाने पलीकडच्या रूममधली माणसं जातील. तेव्हा तुम्ही तिकडेच मुक्काम करा.’ त्यावर त्यांनी आग्रह धरला नाही. ‘आम्हाला पाणी मिळेल का ? असे विचारल्यावर त्यांना लगेच पाण्याचा भरलेला कॅन आणून दिला. त्यांनी व्हरांड्यात मुक्काम ठोकला. काही वेळाने त्यांचा पिण्याचा कार्यक्रम चालू झाला ! सगळे जोरजोरात गप्पा मारू लागले.

                      अर्ध्या तासाने सरकारी जीप पुन्हा आली. त्यांचा एक माणूस बंगल्याच्या छपरावर चढला ! त्याने खाली बाजूच्या रूमवर बॅटरी मारली आणि परत खाली उतरला. पुढे काय देवघेव झाली कळेना. ती जीप परत निघून गेली !

                     संपूर्ण रात्र या गोंधळात गेली. बाजूच्या रूममधून येणारा बाईचा करुण आवाज आणि नशेबाज माणसांचे अर्वाच्च शब्द ऐकवत नव्हते. कधी एकदा उजाडतेय असे आम्हाला झाले होते.

                     अखेर दिवस उजाडला. आम्ही निवांत उठलो आणि बाहेरचा अंदाज घेतला. वऱ्हांड्यात रात्रीचा ग्रुप निर्धास्तपणे झोपला होता. रिक्षातली नशेबाज माणसंही निघुन गेली होती. बाईला त्यांनी आधीच वाटेला लावले होते. आम्ही आवराआवर केली व त्या डाक बंगल्याचा निरोप घेतला.

                     थोडी पायपीट केल्यावर मिळालेल्या एका ट्रकने बामणोली फाट्यावर उतरलो. मेटशिंदी गावाजवळ कोयना नदीचे मोठे पात्र आहे. येथून तासाभराचा लाँच प्रवास करावा लागला. येथून जवळच वासोटा किल्ल्याचा पायथा आहे. आम्ही तिकडे पोहोचलो. चढाईला सुरुवातही केली. मात्र गर्द झाडी आणि सतत चढण असल्याने दमछाक व्हायची. एकदाचे वर पोहोचलो.

                     वासोटा किल्ल्यावर शिकाऱ्यांशिवाय सहसा कुणी येत नाही. अस्वले, डुक्करे येथे आहेत, असे ऐकायला मिळाले होते. म्हणून सारे सावध होतो. किल्ल्याच्या माथ्यावर एका डोंगर धारेपाशी छोटेसे देऊळ आहे, तेथे आम्ही रात्रीचा मुक्काम करायचे ठरवले. बाजूलाच डोंगराचा कडा आहे. येथे सुरक्षित जागेवर बसून पश्चिम दिशेकडे पाहिले की दूरवर कोकणातली गावे दिसतात. रात्र असल्याने आम्हाला फक्त मिणमिणते दिवे दिसत होते. ‘ती’ रात्र आठवत आम्ही वासोट्याच्या उत्तुंग कड्यावर मनसोक्त गप्पा मारल्या आणि नंतर खाणे आटोपल्यावर देवळात निवांत झोपलो.

                    दुसऱ्या सकाळी वासोटा आणि सभोवतालचा परिसर न्याहाळताना विलक्षण व प्रसन्न वाटले. किल्ल्याचा वरचा भाग दुर्गम होता. आमच्याकडे वेळही कमी होता. त्यामुळे आणखी थांबणे शक्य नव्हते. पुन्हा येथे सवडीने येऊ, असे ठरवून आम्ही याच धारेच्या वाटेने कोकणातील नागेश्वर गुहेकडे निघालो. रान गवत, झुडुपे आणि निसरडे दगड, यातून वाट काढीत पाठीवरच्या सॅकसह आम्ही श्रीनागेश्वर गुंफा गाठली.

                    नागेश्वराचा डोंगर तेवढाच उंच आहे. येथील गुंफेतले देवालय अतिशय सुंदर आहे. येथे महादेवाच्या पिंडीवर सातत्याने जलधारा पडत असते. महाशिवरात्री उत्सवात येथे आजुबाजूच्या गावातले असंख्य भाविक जमतात. एरव्ही या सुंदर स्थळी शांतता असते.

                    चोरवणे गाव नागेश्वरच्या पायथ्याशी असून तेथून चिपळूण अर्ध्या तासावर आहे. श्रीनागेश्वराचे दर्शन घेऊन आम्ही खाली गावात आलो. चिपळूणला जाणारी बस पकडली. चिपळूणमध्ये आमचे घर असल्याने सगळ्यांना घरी आणले. वाशिष्ठी नदी येथून जवळच आहे. सगळ्यांना आग्रह करत तिकडे नेले. नदी परिसर पाहून सगळे खुश झाले. सर्वांनी नदीत सचैल स्नान केले. पुन्हा घरी आलो. आवराआवर केली व निघालो. त्यानंतर परशुराम घाटात आलो. तेथे वसलेल्या प्राचीन श्रीपरशुराम मंदिराचे दर्शन घेऊन आम्ही या विशेष भटकंतीची सांगता केली आणि परतीच्या मार्गी लागलो………..

                                      🌼🌼🌼🌼🌼