🌹🌹भटकंती मनसोक्त🌹🌹

                   जगभरातील साहसी पर्यटक नेपाळ-तिबेटमधील कैलास मानसरोवर, त्रिशुली, लांगटांग व्हॅली परिसरामध्ये ऑगस्ट-सप्टेंबर या कालावधीत दरवर्षी हजारोंच्या संख्येने येतात. यावर्षी मात्र २६ ऑगस्टला या भागात महाप्रलय आला. हिमकडे कोसळून वाहत आलेल्या पाण्याच्या प्रचंड लोंढ्यात हजाराहून अधिक माणसांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला. पाच हजाराहून जास्त माणसे त्यात बेपत्ता झाली. या आपत्तीत सापडलेल्या भारतातील दीडशेहून अधिक जणांची सुटका झाली असली तरी अजूनही २५० हून अधिक भारतीय बांधवांचा ठावठिकाणा लागलेला नाही. महाराष्ट्रातील काही पर्यटक अजूनही संकटात आहेत. वर्तमानपत्रात दररोज या विषयी बातम्या वाचावयास मिळत आहेत.

                  या संकटग्रस्तांची सद्यस्थिती समजावी व त्या दृष्टीने संबंधित कुटुंबियांना सहाय्य करावे या हेतूने महाराष्ट्र सरकार नेपाळ पोलीस यंत्रणेसमवेत संपर्क साधून पुढील आवश्यक कार्यवाही करत आहे. या कामी अखिल महाराष्ट्र गिर्यारोहण महासंघाच्या अधिपत्याखालील महाराष्ट्र माउंटेनिअर्स रेस्क्यु कोर्डिनेशन सेंटर(MMRCC) कर्तव्य भावनेने सहभागी होऊन कार्यरत झाले आहे. या दुर्घटनेची माहिती तुमच्या पर्यंत देखील आली असेल.

                  तुम्हाला हे सांगण्याचा हेतू हा आहे की, साहसी पर्यटन करताना नेहेमी निसर्गचक्राशी सामना करीत बऱ्या वाईट प्रसंगांना सामोरे जावे लागते. अशा परिस्थितीत आपण सावध राहणे महत्वाचे असते.         

                  या वर्षी जून महिन्यापासून पर्जन्यमान सर्वसाधारणपणे कमी झाले असले तरी आपल्या राज्यातील घाटमाथा आणि डोंगररांगांमध्ये असणाऱ्या परिसरात अद्याप पावसाचा जोर आहे. साहजिकच काही जिल्ह्यांत नदी, नाले, ओढे, तलाव, धरणे आणि धबधबे पाण्याने ओसंडून वहात आहेत. यात भिजण्याचा मनसोक्त आनंद अनेक साहसप्रेमी हौशी पर्यटक निर्धास्तपणे घेत आहेत. त्यांनी अधिक दक्ष रहावे म्हणून हे थोडेसे हितगुज............

                  

🌹साहसी पर्यटनातील आनंद आणि दक्षता🌹

                 सह्याद्रीच्या निसर्गरम्य पर्वतरांगा आणि दऱ्या-खोऱ्यांमध्ये मनसोक्त भटकंती करताना असंख्य कातळ-कडे व उत्तुंग भिंतींचे दर्शन घडते. त्यावर आरोहण करणे सहजसाध्य नाही. प्रशिक्षित गिर्यारोहक व संस्था आवश्यक गिर्यारोहण साधने घेऊन सुरक्षात्मक आरोहण मोहिमा आयोजित करतात. महाराष्ट्रातील विविध गिर्यारोहण संस्था आपल्या सदस्यांना शास्त्रशुद्ध पद्धतीने प्रात्यक्षिकासह गिर्यारोहण व कातळ-कडे, भिंतींवर आरोहणाचे धडे प्रारंभीपासून देत आहेत. 

                एकीकडे हे चित्र असताना, दुसरीकडे दुर्गम दुर्ग व दऱ्या-खोऱ्यां-घाटांमध्ये केवळ ‘पर्यटन स्थळ आणि सेल्फी-रील पॉईंट’ म्हणून भटकंती करणाऱ्या तरुण-तरुणींची संख्या वाढत चालली आहे. दुर्दैवाने कोणता घात-अपघात झाला तर मात्र साऱ्यांची त्रेधा तिरपीट उडते. जाणारा जीवानिशी जातो किंवा गंभीर अवस्थेत जखमी होतो. अशा वेळी स्थानिक गावकरी, पोलीस व सरकारी यंत्रणा, या साऱ्यांना धावाधाव करावी लागते.  

               या बिकट प्रसंगात खोल अडचणीच्या ठिकाणी तातडीने जाऊन, मोठा धोका पत्करून मृत शरीर अथवा गंभीर स्वरूपातील जखमी व्यक्तींना सुरक्षितपणे वर आणण्याचे काम प्रशिक्षित गिर्यारोहक व त्यांच्या संघटना करीत आहेत. तरीही अशा दुर्घटना अधून मधून घडत असतात.

               आपला निसर्ग जेवढा सुंदर आहे तेवढाच तो रौद्ररुपी आहे. निसर्गात फिरताना, खास करून दुर्गम दुर्ग, दऱ्या-खोऱ्यांमध्ये भटकंती करताना स्वतःला कोणतेही धोके निर्माण होऊ नयेत, म्हणून प्रत्येक सहभागी व्यक्तीने जास्तीत जास्त दक्षता घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. त्याने स्वतःचीच नव्हे तर इतर सहभागींची देखील पुरेपूर काळजी घ्यायला हवी.  

               यासाठी खालील बाबी प्रथमतः लक्षात घेऊन संबंधितांनी साहसी पर्यटनाचा निर्मळ आनंद घ्यावा : - 

*कुठल्याही दुर्गम पर्यटन स्थळाची माहिती वर्तमान हवामानासह आधी करून घ्यावी.

*प्रशिक्षित व्यक्ती-संस्थांच्या देखरेखीखाली भटकंती करावी.

*पाण्याचा जोरदार प्रवाह, पाण्याची खोली आणि वाटेतील दरडी, कडे, टेकड्यांच्या सुरक्षिततेचा अंदाज घ्यावा आणि मार्गक्रमण करावे.

*कातळ कड्यावर, भिंतींवर चढताना सुरक्षित गिर्यारोहण साधने, पायात सुरक्षित सोल असणारे, व्यवस्थित ग्रीप बसणारे शूज व डोक्यावर चांगले हेल्मेट वापरावे.

*जंगल भागातील वन्य, सरपटणारे, जलचर प्राणी, गांधीलमाशा, मधमाशा, उपद्रवी कीटक, इत्यादींचा धोका होऊ नये याची नीट काळजी घ्यावी.

*प्रथमोपचार करण्यासाठी आवश्यक असणारी सामुग्री व औषधे जवळ ठेवावीत.

*ज्या ठिकाणी प्रवेश करण्यास व भटकंती करण्यास मनाई आहे, तेथे अजिबात जाऊ नये. 

*फोटो अथवा सेल्फी-रील काढण्यास प्राधान्य देऊ नये.

*मुक्कामाचा प्रसंग आल्यास सुरक्षित ठिकाणीच मुक्काम करावा.

*आपल्या कुटुंबीयांना आपल्या भटकंतीची माहिती तपशिलासह अगोदर द्यावी.  

*स्थानिक ग्रामस्थांकडून भटकंती मार्गाची नीट माहिती-पूर्व मार्गदर्शन घ्यावे. 

               आपला साहसी छंद जोपासण्याची जर तुम्हाला मनापासुन हौस असेल, तर अनुभवी संस्थांनी आयोजित केलेल्या भ्रमण-भटकंतीतच सहभाग घ्या. प्राथमिक गिर्यारोहणाची ओळख करून देताना बेसिक आणि अँडव्हान्स गिर्यारोहण अभ्यासक्रम असणाऱ्या विद्यापीठ संलग्न मान्यवर प्रशिक्षण संस्था सुदैवाने आपल्या महाराष्ट्रात आहेत. किमान प्राथमिक प्रशिक्षणाचा लाभ घेऊन तुम्ही भविष्यात प्रशिक्षित साहसी पर्यटकच नव्हे, तर ‘उत्तम गिर्यारोहक’ व्हाल. 

               यात काहीही अतिशयोक्ती नाही. कारण तुम्ही जेव्हा दक्ष व्हाल, तेव्हाच तुम्हाला साहसी पर्यटनातून अधिक आनंद मिळेल .......

                           🌼🌼🌼🌼🌼🌼