🌹🌹चला कोकणात🌹🌹

                  हिरव्यागार निसर्गाने चहूबाजूनी वेढलेले कोकण बघायला राज्यभरातून, देश-विदेशातून हजारोंच्या संख्येने वर्षभर पर्यटक येत असतात. मुंबई पुण्यासह सर्वदूर महाराष्ट्रात स्थायिक झालेल्या मूळ कोकणवासीयांची तर दरवर्षी एप्रिल-मे महिन्यात हाऊसफुल्ल जत्रा भरते !

                  प्राचीन मंदिरे, समुद्र किनारे, टुमदार घरांच्या वाड्या, आणि ऐतिहासिक गडदुर्ग, हे कोकणाचे चिरंतन वैभव आहे. या शिवाय काजू, आंबा, करवंदे, जांभळे, रातांबे, फणस, आणि गोड पाण्याची शहाळी, हा कोकणी मेवा अमृताहुनी गोड आहे ! हा अमृतानुभव घेण्यासाठी सारे पुन्हा पुन्हा कोकणात येतात. ‘येवा, कोकण आपलाच असा !’ असे म्हणणारा कोकणी माणूस देखील अवघ्यांच्या स्वागतासाठी सदैव तत्पर असतो.

                 मात्र कोकण प्रांत जवळून न्याहाळायची प्रामाणिक इच्छा असेल, तर कोकण प्रेमींनी निवांत वेळ काढून कोकणात जावे, माणसांत मिसळावे, त्यांना जाणून घ्यावे, अन् तिथल्या पक्षीप्राण्यांशीही मैत्री करावी.

                मी संधी मिळेल तेव्हा कोकणात जाऊन याची अनुभूती वेळोवेळी घेतो..........

🌹चिव चिव, चिव चिव  पक्षी  बोलती........🌹

               यंदा कोकणात येताना दहा पंधरा दिवस मुक्काम होईल असा अंदाज केला होता. प्रत्यक्षात दीड महिना तेथे राहिलो. तेथली कामं रेंगाळत राहिली. सारखा कामगारांच्या पाठी पाठी लागून कंटाळलो. शेजारी म्हणू लागले, ‘या महिन्यांत कशाला कामं काढता तुम्ही ? या महिन्यांत कामाला माणसं मिळत नाहीत. पावसाआधी संपावीत म्हणून सगळीकडे कामं सुरू असतात. थोडे जास्त पैसे मिळाले की मजुरीची माणसं तिकडे धावतात. त्यापेक्षा तुम्ही दसरा, दिवाळी नंतर कामं करून घ्या. काय ?’

               त्यांचे म्हणणे खरे होते. पण माझा नाईलाज होता. रोजच्या ओळखीतल्या माणसाच्या शब्दावर विश्वास ठेवून मी गावी आलो होतो. निराश न होता मी पाठपुरावा करत राहिलो आणि रखडलेली कामं सुरू झाली ! मला एकदम हलके वाटले व उत्साह आला. त्या उत्साहात मजूर माणसांचे काम पाहणे, त्यांना काही सूचना करणे, चहापाणी देणे आणि इकड तिकडची कामे करण्यात पूर्ण दिवस जाऊ लागला.

              यंदाचा उन्हाळा भयंकर चटका देत होता. त्यामुळे आवश्यक कामासाठीच गावच्या बाजारात फेरी मारत होतो. मात्र अशा वातावरणात सभोवतालच्या हिरवीगार वृक्षराजीने मला दिलासा दिला. भन्नाट रानवाऱ्याने मला नेहेमी शीतल आणि प्रसन्न ठेवले.

              सकाळी सहा-सव्वासहाला सवयीने रोज जाग यायची, त्यावेळी बाहेरच्या दिशेस करड्या रंगाच्या पक्षांचा जोरदार कलकलाट सुरू असायचा ! एक रान कोंबडी रोज सकाळी मागच्या खोलीच्या खिडकीबाहेर बसून काचेवर जोरजोरात चोच मारायची. आपल्यासारखे कोणी दिसत असावे तिला ! खिडकीची काच फुटू नये म्हणून नाईलाजाने तिला काठीने हाकलून द्यावे लागे. हे काम रोजचे झाले.

              इकडे सकाळी उठल्यावर झाडलोट, प्रातर्विधी आणि पूजापाठ यात तीन चार तास जातात. शहरी लगबग इथे नाही. शिवाय एकांत असल्याने विचारणारेही कुणी नाही. निवांतपणे सगळे काही उरकता येते.

              स्नान उरकल्यावर फुले, पत्री गोळा करताना घराला प्रदक्षिणा मारणे हा माझा येथला नित्यपाठ. आवारात असलेल्या तगरीची पांढरी शुभ्र फुले आणि लालजर्द जास्वंदीची फुले घेतली की. माझे फुलपात्र भरून जाते ! गणपतीबाप्पाला प्रिय असणाऱ्या दुर्वां तर इथे सर्वत्र आहेत. तुळशीची रोपं मात्र अजून हवी तशी वाढलेली नाहीत. त्यामुळे मोजकीच तुळस पाने पूजेला मिळतात.

               ही पूजा सामुग्री गोळा करताना भवताली स्वैर फिरणारे उडणारे इटुकले मिटुकले जांभळे, काळे गर्द निळे, पिवळे, करडे आणि मिश्र रंगाचे मोहक पक्षी माझे लक्ष वेधून घेतात.

               पक्षांना पाणी मिळावे म्हणून या वेळी छोटी पाणी पात्रं हद्दीच्या धक्क्यांवर ठेवलीत. तेथे पक्षी यायला सुरुवात झालीय. काही खट्याळ पक्षी मात्र पाणी पिण्याऐवजी आपले पंख पाण्यात भिजवून गिरकी मारत फिरत असतात ! त्यांची गिरकी बघण्याची मौजही आगळी आहे.

               आवारात तांबड्या रंगाचे मुंगळे निर्धास्त वावरतात. कुठल्याही झाडाच्या फांदीजवळ अथवा धक्क्यापाशी जाताना आधी निरखावे लागते. चुकून एखादा मुंगळा डसला तर होणारी तीव्र वेदना तास दोन तास तरी सहन करावी लागते.

               डसण्यावरून आठवले, गेल्या वर्षी इथल्या मीटर बॉक्समध्ये दरवाजा उघडून पंपाचे बटण चालू करणाऱ्या आमच्या माणसावर आत घर करून राहीलेल्या गांधील माशांनी असा काही हल्ला केला की त्याला इथून धूम ठोकावी लागली ! वेदनांनी ठणकणारा चेहरा घेऊन तो डॉक्टरकडे गेल्यावर रुतलेले काटे निघाले अन् तो शांत झाला !

               त्याच वर्षी मधमाशांनी घराच्या मुख्य प्रवेशद्वाराच्या उंच छतालगत एक पोळे तयार केल्याचे आढळले. मग खबरदारी घेऊन ते पोळे आम्ही काढून टाकले.

               या घराला पूर्वी जाळ्या नव्हत्या, तेव्हा खिडक्यांमधून लांबलचक सरडे, सापसुरळी, पाली सर्रास ये जा करायच्या. एकदा तर एका खोलीच्या खिडकीत भलीमोठी घोरपड उभी राहुन आत यायला बघत होती ! नशीब तेव्हा खिडक्या बंद करून ठेवल्या होत्या ! आता प्रत्येक खिडकीला बारीक जाळी बसविलेली असल्याने पुरेशी सुरक्षा लाभलीय. मात्र आवारात कुठेही वावरताना पायाखाली व सभोवताली निरखत पावले टाकणे आवश्यक असते. सरपटणारे छोटे मोठे जनावर मात्र सहसा इथे आढळत नाही.

               इथली एक जुनी आठवण मला सांगावीशी वाटते. एका संध्याकाळी व्हरांड्यात स्टडी टेबलवर काहीबाही लिहीत बसलो होतो. तहान लागली म्हणून आत मध्ये जाऊन पाणी पिऊन मी परत बाहेर आलो, एवढ्यात एक चिंचोळ्या अंगाचा राखाडी रंगाचा साप खाली असलेल्या छोट्या पाईपाचा आधार घेऊन थेट टेबलावर येऊन बसला ! त्याला घाबरुन उपयोग नव्हता. शांतपणे घरात जाऊन एक लांब काठी आणली. हळू हळू ती काठी हलवत त्याला खुणावत खाली यायला लावले. दुसरीकडे जवळच्या मोबाईलने त्याचे चित्रीकरण सुरू केले. तेव्हा तो सावध झाला व झपाझप खाली उतरत शेजारच्या धक्क्यावर चढला अन् दिसेनासा झाला !

              ही घटना सोडली तर अजून पर्यंत आवारात मला सरपटणारे प्राणी आढळले नाहीत. इथे कुठेच विंचवांचा वावर नाही, तरी एका रात्री आमच्या उंबरठ्याबाहेर एक गर्द काळा विंचू मी पाहिलाय.

              फळांच्या हंगामात आमच्या भागात माकडे आणि त्यांच्या टोळ्या येऊन धुमाकूळ घालतात. त्यांना हाकलण्यासाठी फटाके वाजविले जातात. तो आवाज ऐकून काही नवखी माकडे बिचकतात आणि त्यांची पळापळ सुरू होते. काही मात्र ढीम्म हलत नाहीत ! माकडे इथून जाईपर्यंत बागेतील चिकू, पेरू आणि आंब्याची झाडे गदगदा हलवून हाती आलेल्या कच्च्या फळांचा समाचार घेतात. काही माकडे तर माडाच्या झावळ्यांवर बसून दंगा मस्ती करतात ! इथले पक्षी तर वर्षाचे बाराही महिने बागांतील पेरू, चिकू आणि आंब्याचा मनसोक्त आस्वाद घेतात.

               पावसाळ्यात इथला माहोल काहीसा वेगळा असतो. दरवर्षी जून महिन्यात दुपारनंतर आकाशात ढगांची गर्दी दाटते. जोरदार वारा वाहू लागला आणि वीज कडाडू लागली की समजावे आता पाऊसधारा कोसळणार ! रात्री काळोखे वातावरण, कडाडणारी वीज, अन् पाऊस-वारा, यांची जुगलबंदी ऐकण्याची आणि चमचमणारे काजवे बघण्याची मजा दारे खिडक्या लावल्यानंतरच अनुभवता येते.

               या वातावरणात वीजेचा थरारक कल्लोळ अन् काजव्यांच्या टिपक्यांचे चित्रीकरण करण्याची संधी मला मिळते. पावसाळ्याचा दिवसांत कधी कधी मोरांचा आवाजही कानी पडतो. मोर मात्र दिसत नाहीत.

               बागेतील झाडांना पाणी मारायला सुरुवात केली की येथे फिरणारे काही पक्षी पाईपमधून झिरपणाऱ्या जल तुषारांवर झेपावतात. काही पक्षांचा गोतावळा नुसताच कलकलाट करत फिरत राहतो. एक पक्षी असाही आहे जो सतत शीळ घालत फांदीवर बसलेला असतो. त्याला आपण शीळ घालून प्रतिसाद दिला की खुश होऊन तो पुन्हा पुन्हा शीळ घालू लागतो ! हे बिलंदर पक्षी जमीनीवर पडलेले खाद्यान्य आणि जास्वंद फुलाचे पराग कण देखील टिपतात.

                आमच्या एका शेजाऱ्याने त्याच्या आवारात भरपूर झाडे लावली आहेत. काजू, आंबा, नारळ, सुपारी, चिकू, आणि जांब अशा झाडांनी त्यांची पाच गुंठ्याची जागा भरून गेलीय. त्यांचे घर अगदी छोट्या आकाराचे आहे. ते बंद असते. कारण गावात त्यांचे ऐसपैस राहते घर आहे. हा घरमालक आठवड्यातून दोन तीनदा इकडे येऊन अगत्याने प्रत्येक झाड रोपट्याची देखभाल करतो, त्यांना पाणी घालतो. या झाडांना येणारी फळे-फुले तो घेऊन जातो. त्यांच्या आवारात पांढरा चाफा, जास्वंद आणि मोगरा पण आहे. तिथल्या मोगऱ्याचा मंद सुगंध अधून मधून आमच्याकडेही येतो.

                आमच्या घरासमोर रस्त्यालगत टेकडी आहे. तेथे एका मुंबईकराने अगदी उंचावर हल्लीच घर बांधलेय. मे महिन्यात सगळी कामे पूर्ण करून मालकाला घराचा ताबा देण्यासाठी कंत्राटदाराची माणसे तेथे अहोरात्र काम करीत होती.

               दुसरे शेजारी घरातले अन्न आवारात येणाऱ्या पक्षांना नेमाने खायला घालतात. त्यांच्या आवारामध्ये सर्व पक्षांचे संमेलन वर्षभर भरत असते ! या संमेलनात कावळे अन् कोकिळ परिवार प्रामुख्याने उपस्थित राहतात. शेजारच्या घरी छोटी अल्लड मुलगी आहे. ती माझ्यासारखी पक्षीप्रेमी आहे. ती आली की आमच्या चिव चिव गप्पा सुरू होतात.

               मी निसर्गाचा अभ्यासक नाही. सिमेंटच्या जंगलात निवास करणारा साचेबद्ध शहरी माणूस आहे. पण शहरी वातावरणात माझी घुसमट होते. मग निसर्गाचं बहुरंगी रूप मला खुणावू लागतं. काळया कभिन्न सह्याद्रीतील घनदाट वनराजी समवेत माझ्या गूज गोष्टी सुरू होतात. शुभ्रधवल हिमालयातील उत्तुंग शिखरांचे मनोहर स्वप्नदर्शन मला घडते ! या निसर्ग ओढीचा एक भाग म्हणजे माझे नितांत सुंदर कोकण !

               कोकणातील निर्मळ समुद्र किनाऱ्यांवर फेसाळणाऱ्या लाटा मला मायेनं खेळायला बोलावतात, पक्षांचा चिवचिवाट मला साद घालतो, तिथली प्राचीन मंदिरे मला ऊर्जा देतात, ऐतेहासिक गड-दुर्ग भ्रमण कोकणात मनसोक्त करता येते. म्हणून माझी पावलं पुन्हा पुन्हा तिकडं वळतात.........

           🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀